Id� pod pr�d maj 2005, nr 10, s. 8-9;
http://www.podprad.knp.lublin.pl/archiwum-2.php?idg=22&tyt=MEANDRY%20SPOR�W%20%20O%20POCHODZDENIE
Tekst poni�szy posiada przypisy, kt�rych przez pomy�k� zar�wno w wersji
papierowej, jak i elektronicznej miesi�cznika Id� pod pr�d nie
zamieszczono.
s. 8
Sk�d wiemy, �e B�g istnieje?
Niekt�rzy uczeni s�dz�, �e za wiar� w Boga, podobnie jak za kolor oczu, sk�ry czy w�os�w, odpowiadaj� geny. Twierdzi tak Dean Hamer, autor ksi��ki The God Gene. [1] Hamer jest agnostykiem, czyli kim�, kto nie jest pewny, czy B�g istnieje, czy nie istnieje, i woli si� powstrzyma� od odpowiadania na to pytanie. Uwa�a jednak, �e duchowo�� cz�owieka, jego sk�onno�� do wiary religijnej, a tak�e spos�b prze�ywania wiary religijnej oparta jest na materiale genetycznym zawartym w ka�dym z nas. Hamer twierdzi, ze znalaz� tytu�owy „Bo�y gen”. Ma on u ludzi wyst�powa� w dwu wariantach: przy jednym z nich istnieje wi�ksza sk�onno�� do uczu� i prze�y� religijnych, przy drugim – mniejsza. [2]
Sk�d wi�c wiemy, �e B�g istnieje? Czy nasza wiara naprawd� wywodzi si� z gen�w? A mo�e musieli�my dokona� wyboru, by wierzy� w Boga lub odrzuci� Jego istnienie? Niekt�rzy uwa�aj�, �e wiara religijna z natury rzeczy nie mo�e by� oparta na dowodach, bo nie by�aby wiar�. Niew�tpliwie, jest w tym jakie� racjonalne j�dro. Czy to znaczy jednak, �e cz�owiek wierz�cy jest istot� ca�kowicie irracjonaln�? Pismo �wi�te wypowiada inn� opini�: „B�d�cie zawsze gotowi do obrony wobec ka�dego, kto domaga si� od was uzasadnienia tej nadziei, kt�ra jest w was” (1 Piotra 3:15). Je�li nawo�uje si� nas do intelektualnej obrony wiary, to znaczy to, �e jest to w og�le mo�liwe, �e wiara nie jest – czy raczej: nie musi by� – „skokiem” z zawi�zanymi oczyma, �e mo�e mie� i ma tak�e racjonalny fundament.
Apologetyka
W ci�gu 2 000 lat chrze�cija�stwo zgromadzi�o spor� kolekcj� tzw. dowod�w na istnienie Boga (z logicznego punktu widzenia lepszym okre�leniem by�yby „argumenty”, gdy� s�owo „dow�d” sugeruje absolutn� pewno�� wniosku). Od greckiego s�owa apologia, kt�rego Piotr Aposto� u�y� w wy�ej cytowanej wypowiedzi, pochodzi nazwa ca�ej dyscypliny badawczej – apologetyki. Apologetyka zajmuje si� jednak nie tylko dowodami na istnienie Boga. Mo�na w niej znale�� obron� tak�e innych twierdze� wiary, jak obron� Biblii, jej autentyczno�ci i wiarygodno�ci, obron� Jezusa, jego historyczno�ci i bosko�ci i og�lnie – obron� chrze�cija�stwa. Istnieje wiele warto�ciowych dzie� apologetycznych [3] oraz stron internetowych po�wi�conych apologetyce. [4]
Usprawiedliwianie Boga za z�o istniej�ce w �wiecie
�ci�le m�wi�c, samymi dowodami na rzecz istnienia Boga (a tak�e rozwa�aniami na temat natury Boga) zajmuje si� dyscyplina filozoficzna zwana teodyce� lub – troch� szerzej – filozofi� Boga. [5] Samo s�owo „teodycea” zosta�o pierwotnie spopularyzowane przez wybitnego niemieckiego filozofa, Gottfrieda Wilhelma Leibniza, kt�ry u�ywa� go w w��szym sensie: teodycea dla Leibniza by�a usprawiedliwianiem Boga za z�o istniej�ce w �wiecie. Problem ten stawia wiele os�b, zar�wno wierz�cych, jak i niewierz�cych: je�li B�g jest Stw�rc� �wiata, to dlaczego jest w nim tyle z�a i cierpienia? Sam Leibniz skonstruowa� odpowied�, kt�ra nie wszystkich zadowala, ale kt�ra – jak si� dobrze zastanowi� – nie jest z�a. Uwa�a� mianowicie, �e stworzony �wiat jest �wiatem najlepszym z mo�liwych, �e ka�de jego poprawienie tylko pogarsza spraw�. Je�li przypomnimy sobie XX-wieczne pr�by „ulepszania” �wiata przez dwie lewicowe zbrodnicze ideologie – hitleryzm i komunizm – z owocami w postaci stu kilkudziesi�ciu milion�w trup�w i setkami milion�w ludzi zamienionych na ca�e dziesi�ciolecia w niewolnik�w, to mo�emy doj�� do wniosku, �e stary Leibniz mia� sporo racji.
Ateizm Darwina
Biografowie Karola Darwina, tw�rcy teorii ewolucji drog� doboru naturalnego, wskazuj�, �e ten sam problem z�a, kt�rego Darwin nie potrafi� rozwi�za�, by� jedn� z przyczyn jego ateizmu. Ukochana c�reczka Darwina, Annie, zachorowa�a na nieznan� chorob� i jej stan zdrowia pogarsza� si� przez wiele miesi�cy. Rodzice robili, co si� tylko da�o, �eby j� uratowa�, ale bezskutecznie. Annie w ko�cu zmar�a. White i Gribbin, biografowie Darwina, tak przedstawiaj� skutki tego wydarzenia: Darwin po �mierci c�rki, Annie, w 1851 roku
Niekt�rzy apologeci opowiadaj� si� za nierozs�dn� tez�, �e Darwin by� cz�owiekiem wierz�cym. Teza ta wydaje si� „potrzebna” zw�aszcza katolickim my�licielom, skoro papie�, Jan Pawe� II, zaakceptowa� teori� ewolucji – 23 pa�dziernika 1996 roku w li�cie do cz�onk�w Papieskiej Akademii Nauk stwierdzi� on, �e teoria ewolucji jest czym� wi�cej ni� hipotez�. [7] Arcybiskup Lublina, ks. prof. J�zef �yci�ski, uwa�a na przyk�ad, �e Darwin by� wierz�cy, a jedynie powodowany w�a�ciw� dla uczonego ostro�no�ci� wola� si� na tematy teologiczne nie wypowiada�:
s. 9
Badania historyk�w nauki pokazuj� jednak, �e Darwin zosta� ateist� wiele lat przed �mierci� swojej c�reczki, Annie. Ta �mier� spowodowa�a tylko umocnienie si� ateizmu Darwina (zwr��my uwag� na opini� White’a i Gribbina: „Od tej chwili Darwin sta� si� absolutnym, nieprzejednanym ateist�”).
Pierwotnie Darwin by� wierz�cy, ale zacz�� odchodzi� od wiary jeszcze w trakcie s�ynnej podr��y dooko�a �wiata na statku „Beagle” albo w ci�gu kilku lat po jej zako�czeniu.[9] Zacz��o si� od w�tpliwo�ci na temat wiarygodno�ci pierwszych rozdzia��w Ksi�gi Rodzaju. Biblia opisuje, ze �wiat zosta� stworzony w ci�gu 6 dni, a nast�pne rozdzia�y wymieniaj�ce rodowody patriarch�w sugeruj�, �e nast�pi�o to wzgl�dnie niedawno. W trakcie podr��y dooko�a �wiata Darwin czyta� pierwszy tom Principles of Geology Charlesa Lyella (drugi tom tej ksi��ki, opublikowany ju� po opuszczeniu Anglii przez Beagle'a, dor�czono Darwinowi w Montevideo). Lyell rozwija� ide� Jamesa Huttona, �e Ziemia nie jest m�oda, jak to sugeruje tekst biblijny, �e liczy sobie wiele tysi�cy, a mo�e i milion�w lat. Ksi��ka Lyella wywar�a decyduj�cy wp�yw na Darwina, czego nigdy si� nie wypiera�. W ci�gu pierwszych dwu lat po powrocie z podr��y Darwin sporo, jak pisze w Autobiografii, rozmy�la� na temat religii:
Po porzuceniu Starego Testamentu Darwin wyrzek� si� te� Nowego Testamentu:
Ateizm Darwina by� ko�cowym etapem drogi, kt�rej pocz�tkiem by�o zw�tpienie w prawdziwo�� biblijnego opisu stworzenia.
Mieczys�aw Pajewski
[email protected];
http://www.creationism.org.pl
[1] Dean H. Hamer, The God Gene: How Faith is
Hardwired into our Genes, Doubleday 2004.
[2] Om�wienie pogl�d�w Hamera por. w artykule Bo�eny Kastory, „Genetyk poszukuje Boga”, Newsweek Polska 14.02.2005, nr 07, s. 62; http://newsweek.redakcja.pl/archiwum/artykul.asp?Artykul=11629
[3] Polecam niedawno wydany Przewodnik apologetyczny Josha McDowella, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2002. Ksi��k� mo�na kupi� w zwyk�ych ksi�garniach i internetowych. W tym drugim przypadku wystarczy np. w wyszukiwarce Google napisa� „Przewodnik apologetyczny” i po u�amku sekundy otrzymamy ju� na pierwszej stronie kilka adres�w, gdzie mo�na ksi��k� zam�wi�.
[4] Polecam na przyk�ad http://www.apologetyka.com/
[5] Warto zapozna� si� ze staraw�, ale informatywn� i dobrze napisan� monografi� Wincentego Granata, Teodycea. Istnienie Boga i Jego natura, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1968. Por. te� Stanis�aw Kowalczyk, Filozofia Boga, Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 2001.
[6] Michael White, John Gribbin, Darwin, �ywot uczonego, Na �cie�kach Nauki, Pr�szy�ski i S-ka, Warszawa 1998, s. 170.
[7] Pe�ny polski tekst przes�ania papie�a opublikowany zosta� w Osservatore Romano rok 18, 1/189/1997, s. 18-19. Skr�con� wersj� por. Jan Pawe� II, „Or�dzie �ycia”, W Drodze 1997, nr 9 (189), s. 43-46 (przedrukowane w: Na Pocz�tku... 1999, nr 3 (114), s. 66-70).
[8] J�zef �yci�ski, „U �r�de� biologii niearystotelesowskiej”, w: Micha� Heller, J�zef �yci�ski, Dylematy ewolucji, Polskie Towarzystwo Teologiczne, Krak�w 1990, s. 38 [29-39] (wyd. drugie Micha� Heller, J�zef �yci�ski, Dylematy ewolucji, wyd. 2, Biblos, Tarn�w 1996, s. 54-55).
[9] Por. Ernst Mayr, Toward a New Philosophy of Biology. Observations of
an Evolutionist, The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge,
Massachusetts, and London, England 1988, s. 220.
[10] Charles Darwin, The Autobiography of Charles Darwin, 1809-1882,
Appendix and Notes by Granddaughter Nora Barlow, W.W. Norton & Company, New
York 1958, s. 85.
[11] Tam�e, s. 86.