Mieczys�aw Pajewski, "Meandry spor�w o pochodzenie" (3) (2005)

Id� pod pr�d lipiec 2005, nr 7 (12), s. 8-9; http://www.podprad.knp.lublin.pl/archiwum-2.php?idg=42&tyt=NAUKA%20A%20BIBLIA%20-%20Paso�yty --- W wersji elektronicznej Id� pod pr�d pomini�to przypisy.

 

s. 8

Czy to sprawiedliwe, je�li s�siad pije, a mnie boli g�owa?

W ubieg�ym miesi�cu przedstawi�em pierwsz� (i wa�niejsz�)  cz��� odpowiedzi na pytanie „dlaczego dobry i kochaj�cy B�g stworzy� paso�yty?” czy og�lniej: „... z�o i �mier�?” Pytaj�c tak, zak�ada si�, �e obecny �wiat, taki jaki widzimy, zosta� stworzony przez Boga. Biblia ujawnia inna prawd�. B�g stworzy� �wiat doskona�y. Ten doskona�y �wiat uleg� zmianie z chwil� grzechu naszych prarodzic�w, zmianie na gorsze. Ca�a rzeczywisto�� uleg�a ska�eniu. Wynika z tego, �e wiele element�w �wiata, jaki widzimy, nie wysz�o spod r�ki Boga. Je�li mamy trudno�ci z przyj�ciem, �e jakie� paso�yty zosta�y stworzone, to mamy rozwi�zanie: by� mo�e nie zosta�y stworzone, by� mo�e s� zdegenerowan� form� czego� innego, lepszego. Je�li kto� chce, mo�e to nazwa� ewolucj�. Bo kreacjoni�ci, wbrew potocznym mniemaniom, nie kwestionuj� w og�le zachodzenia ewolucji. My jedynie ograniczamy – zgodnie z dost�pnymi faktami – jej zasi�g do niewielkich rozmiar�w. Z grubsza (nie jest to dok�adny opis, ale dzisiaj musi nam wystarczy�) kreacjoni�ci akceptuj� zachodzenie tzw. mikroewolucji, czyli niewielkich zmian mniej wi�cej na poziomie gatunku. Taka mikroewolucja mog�a, a nawet musia�a mie� miejsce, skoro Biblia wspomina, i� obecny zdegenerowany �wiat nie jest tym �wiatem, jaki B�g stworzy� „na pocz�tku”. Kreacjoni�ci sprzeciwiaj� si� natomiast idei zachodzenia tzw. makroewolucji, czyli samorzutnego (pod wp�ywem przypadkowych mutacji i doboru naturalnego) powstawania nowych plan�w budowy cia�a, a wi�c zmian zachodz�cych powy�ej poziomu gatunk�w.

Zanim przejd� do zapowiedzianej miesi�c temu drugiej cz��ci odpowiedzi, wspomn� o pewnym problemie, jaki si� pojawia, gdy s�yszymy o katastrofalnych skutkach grzechu Adama. Nowy Testament m�wi, �e „zap�at� za grzech jest �mier�” (Rzym. 6:23). Sk�onni jeste�my wtedy uzna� i zrozumie� �mier� doros�ych, bo wiemy, jak g��boko prawdziwe s� s�owa „nie ma sprawiedliwego, nawet ani jednego” (Rzym 3:10), „wszyscy bowiem zgrzeszyli i pozbawieni s� chwa�y Bo�ej” (Rzym. 3:23). Ale co z dzie�mi, zw�aszcza ma�ymi, na przyk�ad niemowl�tami? Przecie� one nie mia�y okazji, ani nawet mo�liwo�ci zgrzeszy�. Je�li umieraj� one wskutek grzechu nie swojego, ale Adama, to m�g�by kto� powiedzie�, �e mamy sytuacj�, gdy s�siad pije, a mnie boli g�owa. Musz� przyzna�, �e sam mam spory problem ze zrozumieniem faktu �mierci niemowl�t. Najlepsze wyja�nienie, jakie do mnie trafia, jest takie oto: wniosek, �e niemowl�ta umieraj� wskutek winy kogo� obcego, jest mylny. Adam nie by� kim� obcym, kim� w rodzaju „naszego s�siada”. On by� naszym praojcem, wszyscy od niego pochodzimy. A to ju� potrafimy zrozumie�: je�li ojciec-alkoholik si� schleje i „po pijaku” sp�odzi dziecko, kt�re nast�pnie choruje, a mo�e nawet i umrze, to wiadomo, kto jest winien – winien jest ojciec. Ot�� to, co zrobi� Adam, nasz praojciec, by�o wi�ksz� zbrodni�, ni� to, co robi rodzic-alkoholik, bo rzutuje swoimi skutkami nie na pojedyncze osoby, ale na ca�� ludzko�� w ca�ej jej historii.

            Wr��my jednak do problemu istnienia paso�yt�w.

 

Paso�yty czasami mog� si� do czego� przyda�

            Istnieje te� inne wyja�nienie wyst�powania paso�yt�w, cho� nale�y pami�ta�, by go nie przecenia�. Paso�yty mianowicie mog� by� korzystne z tego czy innego powodu i nie zawsze musimy by� tego �wiadomi. W rezultacie mo�e si� nam b��dnie wydawa�, �e paso�yty pe�ni� wy��cznie negatywn� rol� w �wiecie o�ywionym. Przyjrzyjmy si� kilku przyk�adom.

 

a) kacyki i oropendole

            W Panamie �yj� ptaki (pewien gatunek kacyk�w, Scaphidura oryzivora, ptaki z rodziny Icteridae), kt�re maj� zwyczajem naszych kuku�ek podrzuca� swoje jaja do gniazd innych ptak�w, np. oropendoli. Piskl�ta kacyk�w nie wyrzucaj� jednak innych jaj i piskl�t z gniazda, do kt�rego zosta�y podrzucone, niemniej jednak s� paso�ytami gniazdowymi. Okazuje si�, �e niekt�re oropendole w agresywny spos�b odp�dzaj� wszystkie pojawiaj�ce si� w pobli�u ich gniazd kacyki, nie pozwalaj�c tym samym znie�� „kuku�czego” jaja, ale innym najwyra�niej jest to oboj�tne. Okaza�o si�, �e piskl�ta kacyk�w maj� zwyczaj iska� swoich przybranych braci, usuwaj�c z ich sk�ry larwy gz�w ptasich. W rezultacie piskl�ta oropendoli, wychowuj�ce si� obok piskl�cia kacyka, s� zdrowsze i chocia� w ich gniazdach wychowuje si� dodatkowe piskl� obcego gatunku, to i tak z takich gniazd �rednio wywodzi si� wi�cej piskl�t oropendoli ni� z tych, w kt�rych nie by�o paso�yta-kacyka. Paso�yt okazuje si� tu zwi�ksza� szans� prze�ycia m�odych piskl�t, zmniejszaj�c ich �miertelno�� wywo�an� przez larwy gz�w ptasich.

Rys. Jeden z gatunk�w oropendoli

 

            Dlaczego wobec tego niekt�re oropendole odp�dzaj� kacyki, uniemo�liwiaj�c tak skuteczn� ochron� przed larwami gz�w ptasich? Okazuje si�, �e tak jest tylko wtedy, gdy gniazda oropendoli znajduj� si� w pobli�u gniazd pewnego gatunku os. Osy te utrudniaj� gzom docieranie do gniazd oropendoli i dodatkowa ochrona nie jest ju� tym ostatnim  potrzebna. [1]

 

b) paso�yt chroni przed astm�

Kilka lat temu w brytyjskim czasopi�mie medycznym The Lancet ukaza� si� artyku� przedstawiaj�cy wyniki bada�, prowadzonych przez prof. Johna Britona i jego zesp��, nad mieszka�cami etiopskich miast i wsi. [2] Uczeni sprawdzali, jak wielu mieszka�c�w cierpi na astm� i ilu z nich nosi w jelitach t�goryjca dwunastniczego. T�goryjec dwunastniczy jest paso�ytem z rodziny oble�c�w, do kt�rych nale�y tak�e glista ludzka. Od�ywia si� krwi�, pobieran� ze �cian jelita cienkiego lub dwunastnicy, powoduj�c niedokrwisto�� �ywiciela. Ich jaja s� wydalane z ka�em. Wyl�gaj�ce si� z nich larwy mog� przedosta� si� do organizm�w innych �ywicieli drog� pokarmow� lub przez sk�r�. Nast�pnie wraz z krwi� dostaj� si� do p�uc, gard�a i przewodu pokarmowego. Opis taki powoduje, �e nikt nie ma w�tpliwo�ci co do paso�ytniczego charakteru t�goryjc�w.

            A jednak okaza�o si�, �e Etiopczycy zara�eni t�goryjcem o po�ow� rzadziej choruj� na astm� ni� ich pozostali rodacy. Uczeni wyja�niaj� to skutkami wywo�ywanymi przez wspomniane oble�ce. Paso�yty os�abiaj� reakcj� immunologiczn� organizmu, by si� �atwiej przemieszcza�. Ale tym samym os�abiaj� reakcj� uk�adu odporno�ciowego na alergeny prowokuj�ce astm�.

            Paso�yt co prawda szkodzi, ale w pewnych sytuacjach tak�e pomaga.

 

c) �ykanie robak�w pomaga leczy� chorob� Crohna

            Choroba Crohna to stan zapalny jelit wywo�any siln� reakcj� odporno�ciow�. Choroba ta jednak rzadko wyst�puje w krajach Trzeciego �wiata. Od dawna przypuszczano, �e jest to wynik oddzia�ywania pospolitych tam paso�yt�w jelitowych. Niski poziom higieny (zanieczyszczona woda i �ywno�� oraz brudne r�ce) powoduj�, �e jaja tych paso�yt�w cz�sto trafiaj� do ludzkiego organizmu. Paso�yty te nast�pnie t�umi� zbyt siln� reakcj� odporno�ciow� w jelicie, przyczyn� choroby Crohna.

            W trakcie bada� prowadzonych g��wnie przez uczonych z University of Iowa okaza�o si�, �e wspomniane przypuszczenie jest trafne. 29 pacjent�w chorych od lat na chorob� Crohna przez p�� roku co trzy tygodnie wypija�o p�yn zawieraj�cy 2500 �ywych jaj w�osog��wki �wi�skiej (Trichuris suis). Poprzednio typowe leczenie im nie pomaga�o. Teraz jednak u wszystkich za jednym wyj�tkiem nast�pi�a poprawa, a u 21 objawy ust�pi�y ca�kowicie. Co wi�cej, nie zaobserwowano szkodliwych skutk�w obecno�ci paso�yta. [3]

            Ponownie si� okaza�o, �e paso�yt w szczeg�lnych okoliczno�ciach nie tylko szkodzi, ale mo�e pomaga�.

 

d) paso�yty �r�d�em lek�w na astm� i cukrzyc�

 

s. 9

            Przywry z rodzaju Schistosoma s� paso�ytniczymi robakami, kt�rych larwy przenikaj� z w�d jezior przez sk�r�, a nast�pnie atakuj� takie narz�dy wewn�trzne jak p�cherz, w�troba czy jelito grube. Oko�o 200 milion�w ludzi jest zara�onych przez te paso�yty, g��wnie w Afryce i Ameryce Po�udniowej. Mog� one przebywa� w organizmie �ywiciela przez wiele lat, co prowadzi do znacznego os�abienia uk�adu odporno�ciowego.

            Desiree van der Kleij z Uniwersytetu w Leiden, Holandia, w czasie bada� zwi�zanych z przygotowywaniem pracy doktorskiej odkry�a, �e lipidy, substancje t�uszczowe wyst�puj�ce w organizmach tropikalnych paso�yt�w Schistosoma, mog� hamowa� nadmiern� reakcj� ludzkiego uk�adu odporno�ciowego, kt�ra jest odpowiedzialna za rozw�j alergii. Pewien kwas t�uszczowy wchodz�cy w sk�ad tych lipid�w (niewyst�puj�cy w ludzkim organizmie) aktywuje specyficzny receptor tzw. kom�rek dendrytycznych uk�adu odporno�ciowego cz�owieka, kt�re zapocz�tkowuj� rozw�j kom�rek regulatorowych, limfocyt�w T. Te za� z kolei t�umi� aktywno�� innych kom�rek wspomnianego uk�adu odporno�ci. Kom�rki dendrytyczne wykrywaj� obecno�� patogen�w w organizmie i kieruj� rozwojem w�a�ciwej reakcji immunologicznej, maj�cej zwalczy� patogen (mo�e to by� bakteria, ale tak�e wirus czy paso�yt).

Cukrzyca typu I i astma s� wywo�ane niew�a�ciwymi reakcjami immunologicznymi na pewne substancje. Cz�steczki posiadaj�ce zdolno�� hamowania tych reakcji, jak cz�steczki lipid�w pochodz�cych od paso�yt�w Schistosoma, mog� by� wykorzystane do t�umienia tych reakcji w procesie leczenia. [4]

 

e) wnioski

            We wszystkich tych przyk�adach niew�tpliwe paso�yty ujawnia�y te� swoj� przydatno�� w pewnych specyficznych warunkach, najcz��ciej zwi�zanych z chorobami. Paso�yty przynosi�y w�wczas ulg� lub prowadzi�y do wyzdrowienia. Nie chc� sugerowa�, �e jest tak ze wszystkimi paso�ytami, �e ka�dy z nich pe�ni niekiedy po�yteczn� funkcj�. Ale na pewno niekt�re przynosz� korzy�� w niekt�rych okoliczno�ciach. Prawdopodobnie w przysz�o�ci odkryjemy, �e jakie� inne paso�yty r�wnie� przynosz� tak� sam� korzy��. Mamy wi�c dwa wyja�nienia istnienia w naszym �wiecie paso�yt�w. Mog� w pewnych sytuacjach przynosi� korzy��. Ale je�li nawet s� takie, kt�re nigdy nie przynosz� nikomu najmniejszej korzy�ci, to tak�e jest to doskonale zgodne z biblijnym opisem stworzenia. Trzeba tylko pami�ta�, �e obecny �wiat ska�ony skutkami grzechu Adama i Ewy, nie jest tym samym �wiatem, jaki stworzy� B�g, kt�ry „widzia�, �e wszystko by�o dobre”.

Mieczys�aw Pajewski

[email protected]; http://www.creationism.org.pl



[1] Por. January Weiner, �ycie i ewolucja biosfery. Podr�cznik ekologii og�lnej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s. 332.

[2] H.Yemaneberhan, Z. Bekele, A. Venn, S. Lewis, E. Parry, J. Britton, “Prevalence of wheeze and asthma and relation to atopy in urban and rural Ethiopia”, The Lancet 12 July 1997, Vol. 350, Issue 9071, s. 85-90.

[3] Por. W. Summers, D.E. Elliott, J.F. Urban, Jr., R. Thompson, and J.V. Weinstock,
”Trichuris suis therapy in Crohn’s disease”, Gut January 2005, vol. 54, s. 87-90.

[4] Por. Lydie van der Meer, „Parasite lipids against asthma or diabetes”, http://www.eurekalert.org/pub_releases/2003-11/nofs-pla111103.php