Mieczys�aw Pajewski, "Meandry spor�w o pochodzenie" (7) (2005)

Id� pod pr�d pa�dziernik 2005, nr 10 (15), s. 8-9; http://www.podprad.knp.lublin.pl/archiwum-2.php?idg=84&tyt=NAUKA%20%20%20A%20%20%20BIBLIA:%20Meandry%20spor�w%20o%20pochodzenie%20%20cz.%207

 

s. 8

80-ta rocznica procesu Scopesa c.d.

           W poprzednim odcinku z tego cyklu wspomina�em o lipcowej rocznicy s�ynnego „ma�piego procesu”. M�ody nauczyciel w Dayton, w stanie Tennessee, USA, John T. Scopes, zosta� oskar�ony o z�amanie lokalnego stanowego prawa, zakazuj�cego nauczania o ewolucji cz�owieka, o pochodzeniu cz�owieka od ni�szych zwierz�t. Wyja�ni�em, �e proces ten by� wynikiem spisku �rodowisk antyreligijnych, �e Scopes nie naucza� ewolucjonizmu, nie mia� nawet okazji do tego, bo nie by� nauczycielem biologii. A przyzna� si� do pogwa�cenia prawa, rzekomo w trakcie zast�pstwa za chorego nauczyciela biologii, bo zach�cono go do tego, gwarantuj�c pe�ne bezpiecze�stwo (za pogwa�cenie prawa grozi�a jedynie kara grzywny), a w dodatku oferuj�c stypendium pozwalaj�ce sko�czy� studia uniwersyteckie. Dla prowincjonalnego nauczyciela by�a to wystarczaj�ca zach�ta.

           ACLU (American Civil Liberties Union, Ameryka�ski Zwi�zek Wolno�ci Obywatelskich), kt�ry zainicjowa� ten proces, nag�o�ni� ca�� spraw� w �rodkach masowego przekazu. Na proces przyjecha�o stu kilkudziesi�ciu dziennikarzy, delegowanych ze wszystkich wa�niejszych czasopism Stan�w Zjednoczonych. By� to tak�e pierwszy proces s�dowy relacjonowany przez radio. Przez osiem dni procesu pasjonowa�y si� nim miliony mieszka�c�w kraju, a tak�e czytelnicy za granic�. Dziennikarze sprzyjali obronie, przedstawiali Scopesa jako ofiar� ciemnoty i zabobon�w. By�a to wielka lekcja ewolucjonizmu dla milion�w Amerykan�w. A wynik procesu stanowi� w rzeczywisto�ci wielk� kl�sk� fundamentalizmu.

           ACLU przedstawia� sam proces jako obron� indywidualnych praw nauczycieli przed absolutyzmem wi�kszo�ci. Warto pami�ta� o tym, bo dzisiaj w bardzo podobnych procesach ACLU odgrywa niezwykle aktywn� rol� wyst�puj�c przeciw prawom kreacjonist�w, kt�rzy pr�buj� wprowadzi� zr�wnowa�ony program nauczania nauk przyrodniczych, niezale�nie od tego, czy stanowi� oni wi�kszo�� czy mniejszo��. Tu pogl�dy samych nauczycieli nie maj� znaczenia. W procesie Scopesa prawnicy ACLU nie zgadzali si� z opini�, �e skoro szko�y publiczne utrzymywane s� z pieni�dzy podatnika, to podatnicy maj� bezpo�rednie prawo do kontrolowania tego, czego w tych szko�ach si� naucza. To stanowisko Zwi�zek utrzymuje do dzisiaj. Popiera wi�c traktowanie szk�� publicznych jako �rodka cz��ciowego odbierania dzieci rodzicom i pozbawiania tych ostatnich wp�ywu na wychowanie dzieci. Proces Scopesa mia� wi�c wyra�ne tre�ci polityczne i spo�eczne, nie by� – jak wmawiano wszystkim – sporem mi�dzy post�pow� nauk� a religijnym dogmatem. Proces Scopesa by� tylko jednym z wielu epizod�w trwaj�cego stale procesu zmniejszania wolno�ci obywatelskich i zwi�kszania wp�yw�w w�adzy.

           Pozornie kreacjoni�ci wygrali ten proces – Scopes zosta� skazany. Ale w rzeczywisto�ci wygrali antykreacjoni�ci. W rezultacie zmasowanej akcji medialnej kreacjonizm zosta� na tyle skutecznie o�mieszony, �e wiele innych stan�w, kt�re zamierza�y p�j�� w �lady Tennessee, wycofa�y si� z tych plan�w. Z 15 stan�w bliskich wprowadzenia podobnej ustawy co w Tennessee, tylko dwa, Arkansas i Mississippi, ustawodawstwo takie wprowadzi�y.

           G��wny oskar�yciel, William Jennings Bryan, liczy� na to, �e b�dzie m�g� wyg�osi� mow� ko�cow�, przy pomocy kt�rej uda mu si� zmieni� ukszta�towan� przez setki stronniczych korespondencji opini� zwyk�ych Amerykan�w. Ale obro�ca, Clarence Darrow, zastosowa� bardzo sprytny manewr. Inaczej ni� zwykli obro�cy, kt�rzy broni� oskar�onego do upad�ego, Darrow przyzna�, �e jego klient jest winny i zwr�ci� si� do s�du o uznanie jego klienta winnym. W ten spos�b ko�cowe przem�wienie Bryana sta�o si� niepotrzebne. �awa przysi�g�ych wyda�a po 8 minutach narad werdykt: winny, a s�dzia na�o�y� najni�sz� przewidzian� prawem grzywn�.

           Bryan zdecydowa�, �e poinformuje opini� publiczn� o tre�ci swego niedosz�ego przem�wienia, wysy�aj�c jego tekst do czasopism. Zmar� jednak 5 dni po zako�czeniu procesu. W pi��dziesi�t� rocznic� rozprawy, w 1975 roku, przem�wienie to zosta�o wydrukowane. [1] Jego tre�� jest aktualna do dzisiaj. Nie tylko wspomina o b��dnym u�yciu danych naukowych przez ewolucjonist�w, ale i o tym, co stanowi istot� „ma�piego procesu”: o prawie obywateli do kontrolowania w�asnych szk��, o prawie rodzic�w do wychowywania swoich dzieci, o uzurpowaniu sobie przez w�adze prawa do decydowania, o czym dzieci w szkole maj� by� uczone, nie licz�c si� ze zdaniem rodzic�w, a zw�aszcza o katastrofalnych skutkach propagowania ewolucjonizmu w sferze �wiatopogl�dowej i obyczajowej.

           Przyjaciele Bryana na jego pami�tk� ufundowali w Dayton chrze�cija�ski college. Powsta� pi�� lat po jego �mierci. Jest on dzisiaj jednym z najwa�niejszych o�rodk�w my�li kreacjonistycznej. Profesor Kurt Wise, kt�ry napisa� na Uniwersytecie Harvarda prac� doktorsk� z paleontologii bezkr�gowc�w pod kierunkiem wielkiego przeciwnika kreacjonizmu, Stephena Jaya Goulda, jest najbardziej znanym uczonym z zespo�u badawczego, analizuj�cego podstawowe dla kreacjonistycznej biologii poj�cie baraminu.

Co to jest baramin?

           Ewolucjoni�ci cz�sto oskar�aj� kreacjonist�w o akceptowanie pogl�du o sta�o�ci gatunk�w. Wed�ug tego oskar�enia kreacjoni�ci mieliby wierzy�, �e istniej�ce dzi� gatunki powsta�y „z r�ki Boga” i istniej� w niezmienionej postaci od dnia stworzenia. Trzeba wyra�nie i dobitnie powiedzie�, �e ten zarzut ewolucjonist�w jest ca�kowicie chybiony. �aden licz�cy si� kreacjonista i �adna powa�na organizacja kreacjonistyczna nie g�osi idei sta�o�ci gatunk�w. Gatunki si� zmieniaj� i czasami nawet przekszta�caj� si� w nowe gatunki. Dob�r naturalny dzia�a, ale zawsze w pewnych granicach. Te granice nie s� granicami gatunku, s� szersze. My�l ta jest wyra�ona w wypowiedzi Henry’ego M. Morrisa, czo�owego wsp��czesnego kreacjonisty:

Jednoznaczn� nauk� Pisma �wi�tego jest to, �e B�g jest Stw�rc� wszystkich rzeczy, w tym wszystkich ro�lin i zwierz�t. R�wnie jasn� nauk� Pisma �wi�tego jest to, �e zosta�y one stworzone w oddzielnych grupach zwanych „rodzajami” (hebrajskie min) i �e istniej� sta�e i wyra�ne przerwy mi�dzy tymi rodzajami (ale z du�ymi mo�liwo�ciami zmiany wewn�trz rodzaj�w). [2]

Biblijny opis stworzenia sugeruje, �e obiektywn� jednostk� taksonomiczn� jest stworzony rodzaj, a nie gatunek.

           �eby wyja�ni� t� spraw�, cofnijmy si� a� do Arystotelesa. Ten staro�ytny filozof (�y� w IV wieku p.n.e.) przyj�� za swoim nauczycielem, Platonem, �e aby wiedza by�a mo�liwa, jej przedmiot musi by� niezmienny, gdy� gdyby wszystko by�o zmienne, to dzisiejsza wiedza by�aby jutro ju� nieaktualna. Sam Platon przyj��, �e �wiat poznawalny zmys�ami jest zmienny, wi�c musi istnie� jaki� inny, ni� ten obserwowany, �wiat przedmiot�w niezmiennych (inne cechy tych przedmiot�w, zwanych potocznie ideami, to wieczno��, doskona�o�� i og�lno��). Arystoteles by� jednak realist�. Odrzuci� pogl�d o istnieniu dwu �wiat�w. Jego zdaniem zar�wno zmienno��, jak i niezmienno��, og�lno�� jak i jednostkowo��, istniej� w tym �wiecie jako cechy sk�adnik�w bytu. To uj�cie �wiata zosta�o wcielone do teologii chrze�cija�skiej za spraw� Tomasza z Akwinu i innych �redniowiecznych teolog�w. Kiedy Linneusz przej�� to teologiczne my�lenie w swoich badaniach �ywych organizm�w, rezultatem by�o przekonanie, i� gatunki biologiczne musz� by� niezmienne. Przekonanie to nie by�o skutkiem uwa�nej lektury Pisma �wi�tego, ale bardziej przyj�cia niebiblijnej tradycji widzenia �wiata. Trwa�o�� i niezmienno�� gatunk�w jest poj�ciem arystotelesowskim.

           Pod koniec �ycia Linneusz zacz�� mie� w�tpliwo�ci, czy rzeczywi�cie gatunki s� niezmienne. Zw�aszcza zjawisko mi�dzygatunkowej hybrydyzacji spowodowa�o, i� zacz�� podejrzewa�, �e to raczej rodzaje, a nie gatunki, s� niezmienne w arystotelesowskim sensie. W miar� jak pogl�dy transformistyczne, przekszta�cania si� jednych form �ycia w inne, stawa�y si� coraz bardziej popularne (warto pami�ta�, �e pogl�dy takie g�oszono d�ugo przed Darwinem), prace systematyk�w �wiata o�ywionego zacz��y by� stawiane pod znakiem zapytania. Jak bowiem mo�na sensownie wyr��nia� oddzielne grupy organizm�w, sko-

 

s. 9

ro przechodz� one p�ynnie jedna w drug�? Georges Cuvier szed� �ladem Linneusza – wierzy�, �e gatunki s� niezmienne i sprzeciwia� si� transformizmowi argumentuj�c, �e gdyby si� one zmienia�y, to biologia by�aby niemo�liwa. Ewolucjoni�ci w rodzaju J.B. Lamarcka i E. Geoffroya Saint-Hillaire’a pr�bowali wykaza�, �e z gatunku mo�e si� wy�oni� nowy gatunek, ale nie przedstawili jakiego� przekonuj�cego mechanizmu, jak by to mog�o si� dzia�. Lamarck sugerowa�, i� to sam organizm dysponuje wewn�trzn� si��, d���c� do zaspokajania potrzeb organizmu, Geoffroy Saint-Hillaire stara� si� pokaza� istnienie praw morfologicznych, rz�dz�cych wy�anianiem si� nowego gatunku. Ale dopiero Darwin i Wallace zaproponowali mechanizm przekszta�cania si� gatunk�w, kt�ry zaakceptowali niemal wszyscy uczeni. Bardzo szybko po opublikowania O powstawaniu gatunk�w Darwina �wiat biolog�w porzuci� wiar� w niezmienno�� oddzielnie stworzonych gatunk�w i przyj�� powszechne pokrewie�stwo wszystkich gatunk�w.

           Moc propozycji Darwina uznali nawet biologowie-chrze�cijanie. Op�r wobec ewolucjonizmu kontynuowa�a tylko garstka teolog�w i �wieckich chrze�cijan. W 1941 roku jeden z nich, Frank Lewis Marsh, opublikowa� niewielk� ksi��k�, [3] w kt�rej dokona� czego� niezwyk�ego. Przyzna�, �e specjacja i przekszta�canie si� gatunk�w s� realnymi zjawiskami, ale odrzuci� ide� uniwersalnego drzewa ewolucyjnego. Zamiast niego Marsh twierdzi�, �e B�g stworzy� na pocz�tku wiele „rodzaj�w” (w biblijnym sensie tego s�owa, nie w sensie wsp��czesnej biosystematyki) i z tych pocz�tkowych „rodzaj�w” powsta�y wszystkie wsp��czesne gatunki. Wed�ug Marsha przekszta�canie si� jednego gatunku w drugi jest mo�liwe, ale tylko w granicach okre�lonych przez Boga. Marsh uku� termin „baramin”, jako odnosz�cy si� do tych „stworzonych rodzaj�w”, o kt�rych mowa w Biblii. S�owo to pochodzi z hebrajskiego „bara”, co znaczy „stworzy�”, oraz „min”, kt�ry znaczy „rodzaj”. Baramin (stworzony rodzaj) mo�na wi�c zdefiniowa� jako zbi�r gatunk�w, pochodz�cych z pierwotnie stworzonej wyj�ciowej populacji.

           Ewolucjoni�ci u�ywaj� terminu „ewolucja” na oznaczenie zmian dwojakiego rodzaju: tych nieproblematycznych, stwierdzonych empirycznie, kt�re mia�y miejsce wewn�trz baraminu, oraz tych, co do kt�rych istnieje kontrowersja, kt�re rzekomo zachodzi�y od jednego baraminu do drugiego. S� to z grubsza, bo nie dok�adnie!, te same zmiany, kt�re ewolucjoni�ci nazywaj� si� odpowiednio mikro- i makroewolucj�. Kreacjoni�ci wi�c nie kwestionuj�, co si� im zarzuca, ca�kowicie wyst�powania zjawiska ewolucji. Odrzucaj� jedynie mo�liwo�� samorzutnego powstawania nowych plan�w budowy cia�a (kr�tko m�wi�c: odrzucaj� makroewolucj�).

           Przez wi�kszo�� �ycia Marsh popularyzowa� swoje poj�cie baraminu w�r�d kreacjonist�w. [4] Jego pomys� w latach 1970-tych i 1980-tych zosta� podj�ty przez H.R. Sieglera i A.J. Jonesa. [5] Ale to, co dzisiaj nazywa si� baraminologi�, w dojrza�ej postaci pojawi�o si� dopiero w 1990 roku za spraw� Waltera ReMine’a i Kurta Wise’a. [6] ReMine rozwija� tzw. nieci�g�� systematyk�, kt�rej celem by�o wypracowanie narz�dzi pozwalaj�cych zidentyfikowa� nieci�g�o�ci mi�dzy grupami gatunk�w. ReMine zaproponowa� cztery nowe terminy:

Holobaramin w przybli�eniu odpowiada baraminowi Marsha.

           Terminologi� ReMine’a przej�� Wise i stworzy� baraminologi� jako m�odoziemsk� metod� systematyzowania organizm�w �ywych. Metod� baraminologii jest stopniowe przybli�enie. Marsh opiera� si� tylko na jednej metodzie okre�lania, kt�re gatunki s� elementami tego samego baraminu. By�a ni� mi�dzygatunkowa hybrydyzacja, mo�liwo�� krzy�owania si�. Je�li dwa r��ne gatunki pomy�lnie si� krzy�uj�, to s� elementami tego samego baraminu. Taka metoda jednak napotyka na szereg trudno�ci. Wiele gatunk�w rozmna�a si� wy��cznie aseksualnie. Poza tym wiele gatunk�w znamy tylko w postaci skamienia�o�ci. Z oczywistych powod�w nie mo�na ich sklasyfikowa� przy pomocy metody opartej na pr�bach krzy�owania. Ale nawet w przypadku gatunk�w rozmna�aj�cych si� p�ciowo, niepowodzenie przy krzy�owaniu si� dwu gatunk�w, A i B, nie dowodzi, �e gatunki te nie nale�� do tego samego baraminu. Istnie� mo�e bowiem (albo gorzej - �kiedy� istnia�, ale ju� wymar�) trzeci gatunek, C, kt�ry skutecznie krzy�uje si� zar�wno z A, jak i z B. W�wczas A i B nale�� do tego samego baraminu, cho� nie mog� si� krzy�owa�.

           Baraminologia Wise’a dopuszcza jeszcze inne kryteria. Og�lnie mo�na je podzieli� na dwie grupy. Do pierwszej nale�� te kryteria, kt�re pozwalaj� rozszerza� grup� wzajemnie powi�zanych gatunk�w. Drug� grup� stanowi� te, kt�re pozwalaj� oddziela� gatunki niepowi�zane. Gdy powi�kszanie monobaraminu i zmniejszanie apobaraminu osi�gnie ten sam zakres, osi�gamy holobaramin.

           Grupa Badawcza Baraminologii powsta�a w 1996 roku.  Pocz�tkowo jej cz�onkowie porozumiewali si� przy pomocy e-maili. Dyskutowano nad histori� kreacjonistycznej systematyki, metodami baraminologii, biblijnym znaczeniem terminu „min” i teoretyczn� definicj� baraminu. Pierwsze spotkanie robocze Grupy mia�o miejsce w Bryan College w 1997 roku. Uczestniczy�o w niej sze�ciu uczonych: Kurt Wise, Todd Wood, Ashley Robinson, David Cavanaugh, Neal Doran i Dave Fouts. Dwa lata p��niej Grupa zorganizowa�a pierwsz� konferencj� w Liberty University. Wzi��o w niej udzial 25 uczestnik�w. A w 2001 roku na konferencji w Cedarville University uczestniczy�o ju� 79 os�b. Od tego czasu zorganizowano kolejne konferencje i spotkania. Ich program i g�oszone tezy mo�na znale�� w wydawanych przez Grup� Occasional Papers of the Baraminology Study Group. [7] Swoje osi�gni�cia opublikowa�a r�wnie� w postaci ksi��kowej. [8] W 2005 roku Grupa Badawcza Baraminologii przyj��a now� nazw�, aby odzwierciedli� fakt, �e obecnie jej cele s� szersze ni� tylko systematyka i taksonomia. Obecna nazwa to Grupa Badawcza Biologii Kreacjonistycznej.

           W �wiatowym ruchu kreacjonistycznym dominuj� Amerykanie. Ale warto napomkn��, �e w sprawie bada� baraminologicznych wa�ny wk�ad maj� te� kreacjoni�ci europejscy. Niemiecka grupa kreacjonistyczna Wort und Wissen opublikowa�a zbi�r artyku��w koncentruj�cych si� na wprowadzonym przez Siegfrieda Scherera poj�ciu podstawowego typu. [9]

           Badania nad teoretyczn� definicj� baraminu i empirycznymi metodami okre�lania jego zakresu s� kluczowe dla rozwoju kreacjonistycznej biologii. Je�li bowiem kreacjoni�ci maj� zwyci��y� w sporze z ewolucjonistami, nie wystarczy krytykowa� pojedyncze tezy ewolucjonizmu, trzeba ponadto zaproponowa� w�asne uj�cie teoretyczne zagadnie�, kt�re na sw�j spos�b rozwi�zuje biologia ewolucyjna. Badania baraminologiczne maj� r�wnie� znaczenie, je�li chodzi o przywracanie naukowej wiarygodno�ci Biblii. Krytycy Biblii cz�sto twierdz�, �e biblijny opis Potopu jest nieakceptowalny, gdy� Noe nie m�g� zmie�ci� na arce wszystkich istniej�cych gatunk�w. Okazuje si�, �e nie musia�. Musia� jedynie zmie�ci� przedstawicieli poszczeg�lnych baramin�w. A tych by�o wzgl�dnie niewiele.

Mieczys�aw Pajewski

[email protected]

 http://www.creationism.org.pl



[1] The Last Message of William Jennings Bryan, William Jennings Bryan College, Dayton, TN, 1975, 32 strony, http://www.ucl.ac.uk/sts/cain/texts/bryan/bryan_1925_last-message.pdf

[2] Henry M. Morris, The Biblical Basis for Modern Science, Baker Books, Grand Rapids, MI 1984, s. 372.

[3] Frank Lewis Marsh, Fundamental Biology, Lincoln, NE 1941.

[4] Por. Frank Lewis Marsh, Evolution, Creation, and Science, Review and Herald Publishing Association, Washington, D.C. 1947; ten�e, Studies in Creationism, Review and Herald Publishing, Washington, D.C. 1950; ten�e, Life, Man, and Time, Pacific Press Publishing Association, Mountain View, California 1957; ten�e, „The Genesis Kind in the Modern World”, Creation Research Society 1964 Annual, s. 30-38; ten�e, „The Genesis Kinds and Hybridization: Has Man Ever Crossed with any Animal?”, Creation Research Society 1973, vol. 10, no. 1, s. 31-37; ten�e, Variation and Fixity in Nature, Pacific Press Publishing Association, Omaha, Nebraska 1976.

[5] Por. Arthur J. Jones, „A General Analysis of the Biblical „kind” (Min)”, Creation Research Society Quarterly 1972, vol. 9, no. 1, s. 53-57;  Arthur J. Jones, „Boundaries of the Min: An Analysis of the Mosaic Lists of Clean and Unclean Animals” Creation Research Society Quarterly 1972, vol. 9, no. 2, s. 114-123; Hilbert R. Siegler, „The Magnificence of Kinds as Demonstrated by Canids”, Creation Research Society Quarterly 1974, vol. 11, no. 2, s. 94-97.

[6] Por. Walter ReMine, „Discontinuity Systematics: A New Methodology of Biosystematics Relevant to the Creation Model”, w: Robert E. Walsh and Christopher L. Brooks (eds.), Proceedings of the Second International Conference on Creationism, volume II: Technical Symposium Sessions and Additional Topics, Creation Science Fellowship, Inc., Pittsburgh, PA 1990, s. 207-213; Kurt P. Wise, „Baraminology: A Young-Earth Creation Biosystematic Method”, w: j.w., s. 345-358.

[7]  Por. http://www.bryancore.org/bsg/opbsg/index.html

[8] Todd Charles Wood and Megan J. Murray, Understanding the Pattern of Life. Origins and Organization of the Species, Broadman & Holman Publishers, Nashville, Tennessee 2003.

[9] Por. Siegfried Scherer, „Basic Types of Life”, w: Siegfried Scherer (ed.), Typen des Lebens, Pascal-Verlag, Berlin 1993, s. 11-30.