Mieczys�aw Pajewski, "Meandry spor�w o pochodzenie" (10) (2006)

Id� pod pr�d stycze� 2006, nr 1 (18), s. 8-9.

 

s. 8

Eksperyment Millera-Ureya [1]

Ostatnie zdanie g��wnego dzie�a Darwina jest cz�sto cytowane przez zwolennik�w pogl�du, �e w istocie rzeczy Darwin by� cz�owiekiem wierz�cym. Brzmi ono tak:

Wnios�y zaiste jest to pogl�d, �e Stw�rca natchn�� �yciem kilka form lub jedn� tylko i �e gdy planeta nasza podlegaj�c �cis�ym prawom ci��enia dokonywa�a swych obrot�w, z tak prostego pocz�tku zdo�a� si� rozwin�� i wci�� si� jeszcze rozwija niesko�czony szereg form najpi�kniejszych i najbardziej godnych podziwu. [2]

Darwin b�d�c ateist�, zabezpiecza� si� w ten spos�b przed nieprzychyln� reakcj� �wczesnego �rodowiska wiktoria�skiej Anglii. By�o to bardzo m�dre posuni�cie z jego strony. O tym, co naprawd� my�la� na temat, jak powsta�o �ycie na Ziemi, mo�emy przekona� si� dopiero z jego prywatnej korespondencji, kt�r� ujawniono wiele lat po jego �mierci. W li�cie prywatnym do Josepha Hookera z 1871 roku Darwin wypowiedzia� opini�, kt�ra daje podstaw� do tego, by uznawa� go za prekursora wsp��czesnego scenariusza ewolucji chemicznej. Ot�� przypuszcza� on, �e �ycie mog�o by� wynikiem przemian chemicznych „w jakim� ciep�ym bajorku zawieraj�cym wszystkie rodzaje soli amonowych i fosforanowych, zaopatrzonym w ciep�o, �wiat�o, elektryczno�� etc.”. [3]

Kilkadziesi�t lat p��niej, bo w latach 1920-tych rosyjski uczony, A.I. Oparin, oraz angielski uczony, J.B.S. Haldane, podj�li t� ide� Darwina i sugerowali, �e wy�adowania w pierwotnej atmosferze Ziemi mog�y utworzy� chemiczne sk�adniki �ycia. Przypuszczali oni, �e te zwi�zki chemiczne rozpuszcza�y si� potem w morzach, tworz�c ciep�� rozcie�czon� zup�, w kt�rej mog�y si� powsta� pierwsze �ywe kom�rki. Hipoteza Oparina-Haldane'a pozostawa�a niestestowana a� do wczesnych lat 1950-tych. W 1953 roku student Stanley Miller oraz promotor jego pracy doktorskiej, Harold Urey, w specjalnie zaprojektowanym urz�dzeniu, kt�rego schemat znajduje si� w ka�dym podr�czniku ewolucjonizmu, przepuszczali iskry elektryczne przez mieszank� gaz�w, o kt�rej s�dzili, �e stanowi dobre przybli�enie, je�li w og�le nie jest identyczna z atmosfer� pierwotnej Ziemi. Uda�o im si� w ten spos�b otrzyma� kilka chemicznych sk�adnik�w �ywej kom�rki.

Eksperyment Millera-Ureya uchodzi� przez wiele lat za eksperymentalny dow�d na to, jak �ycie mog�o powsta� bez udzia�u Istoty Nadprzyrodzonej. Uchodzi za taki nadal, ale tylko w�r�d laik�w, bo uczeni od ponad 10 lat wiedz� ju�, �e w eksperymencie tym nie odtworzono warunk�w, jakie panowa�y w atmosferze pierwotnej Ziemi. Problemem jest tlen.

Tlen jest potrzebny dzisiejszym organizmom (nie wszystkim, ale pomi�my ten szczeg��) do uzyskiwania energii z cz�steczek organicznych (podobnie jak samoch�d uzyskuje energi� z benzyny spalaj�c j� przy u�yciu tlenu). Tlen uzyskujemy z atmosfery dzi�ki oddychaniu. Oddychanie, kt�re prowadzi do rozpadu cz�steczek organicznych, jest procesem przeciwnym do syntetyzowania, budowania tych cz�steczek. Chemicy proces oddychania nazywaj� utlenianiem, a proces syntetyzowania – redukowaniem. Ot�� ten sam tlen, kt�ry jest tak wa�ny w oddychaniu, jest cz�sto przeszkod� w syntezie organicznej. W atmosferze beztlenowej, z kt�r� eksperymentowali Miller i Urey, iskra elektryczna mo�e doprowadzi� do utworzenia interesuj�cych cz�steczek organicznych, ale nawet niewielka ilo�� tlenu mo�e wywo�a� wybuch. W �ywych kom�rkach kontakt tlenu z procesami syntezy organicznej jest uniemo�liwiony. Miller i Urey oddzielali swoj� mieszank� gazow� od tlenu atmosferycznego specjalnymi pojemnikami.

Obecna atmosfera jest mocno utleniaj�ca. Oparin i Haldane, a p��niej Miller i Urey, zak�adali co� przeciwnego o pierwotnej Ziemi. Mia�a to by� atmosfera mocno redukuj�ca bogata w wod�r. Dok�adniej rzecz bior�c postulowali oni, �e by�a ona mieszank� metanu (zwi�zku wodoru i w�gla), amoniaku (zwi�zku wodoru i azotu), pary wodnej (zwi�zku wodoru i tlenu) oraz wolnego gazu wodorowego. Oparin i Haldane przewidywali, �e b�yskawice w takiej atmosferze mog� spontanicznie tworzy� cz�steczki organiczne potrzebne dla �ywych kom�rek. Millerowi uda�o si� najpierw otrzyma� glicyn� i alanin�, dwa najprostsze aminokwasy znajdowane w bia�kach, a potem on i inni uczeli otrzymali niewielkie ilo�ci wi�kszo�ci biologicznie wa�nych aminokwas�w, jak te� i dodatkowe sk�adniki organiczne znajdowane w kom�rkach. Jednak ju� w latach 1960-tych zacz��y pojawia� si� w�tpliwo�ci geochemik�w, czy warunki na wczesnej Ziemi by�y dok�adnie takie, jakie postulowali Oparin i Haldane.

 

Atmosfera pierwotnej Ziemi

W 1953 roku i w paru nast�pnych w eksperymentach, kt�re nazwano eksperymentem Millera-Ureya otrzymano wi�kszo�� aminokwas�w oraz niekt�re sk�adniki organiczne �ywych kom�rek. Eksperyment ten polega� na przepuszczaniu wy�adowa� elektrycznych o wysokim napi�ciu przez mieszank� gaz�w, kt�ra mia�a odpowiada� sk�adowi atmosfery pierwotnej Ziemi. Poniewa� Ziemia mia�a si� ukszta�towa� z chmury mi�dzygwiezdnego py�u i gazu, Harold Urey, laureat nagrody Nobla z chemii, wysun�� rok przed przeprowadzeniem eksperymentu Millera hipotez�, �e wczesna atmosfera Ziemi sk�ada�a si� g��wnie z wodoru, metanu, amoniaku i pary wodnej – zgodnie z wcze�niejsz� hipotez� Oparina i Haldane'a.

Ale ju� w tym samym roku, w kt�rym Urey postulowa� zbli�ony sk�ad pierwotnej atmosfery do sk�adu gazu mi�dzygwiezdnego, geochemik z Uniwersytetu Chicagowskiego, Harrison Brown, zwr�ci� uwag�, �e w atmosferze Ziemi znajduje si� milion razy mniej tzw. rzadkich gaz�w (neonu, argonu kryptonu i ksenonu) ni� wynosi �rednia kosmiczna, z czego wywnioskowa�, �e Ziemia utraci�a bardzo szybko swoj� pierwotn� atmosfer�. Zgodzili si� z nim geochemik Heinrich D. Holland (Princeton University, 1962) oraz Philip H. Abelson (Carnegie Institution, 1966), kt�rzy niezale�nie wnioskowali, �e pierwotna atmosfera Ziemi nie pochodzi�a z chmur gazu mi�dzygwiezdnego, ale z gaz�w uwalnianych przez ziemskie wulkany. Poniewa� nie widzieli powodu, by wierzy�, �e dawne wulkany r��-

 

s. 9

ni�y si� od wsp��czesnych, uznali, �e uwalnia�y one g��wnie par� wodn�, dwutlenek w�gla, azot i �ladowe ilo�ci wodoru. Poniewa� wod�r jest najl�ejszym gazem, l�ejszym od neonu, argonu kryptonu i ksenonu, to grawitacja Ziemi tym bardziej nie by�a w stanie go utrzyma� i musia� on szybko uciec do przestrzeni kosmicznej.

Ale je�li jednym z g��wnych sk�adnik�w pierwotnej atmosfery by�a para wodna, to musia� si� w niej znajdowa� tak�e niezwi�zany tlen. Wiadomo bowiem, �e �wiat�o s�oneczne w g�rnych cz��ciach atmosfery dokonuje dysocjacji cz�steczek wody na wod�r i tlen. Wod�r ucieka nast�pnie w Kosmos, a tlen jako ci��szy pozostaje w atmosferze. Proces ten nazywa si� fotodysocjacj�.

Jak wiele tlenu mog�o powsta� wskutek fotodysocjacji? Czy niewiele, umo�liwiaj�c spontaniczne powstawanie aminokwas�w i innych zwi�zk�w organicznych wskutek wy�adowa� atmosferycznych? Uczeni podzielili si� w tej sprawie na dwa obozy. Sprawy tej nigdy nie rozstrzygni�to. W 1996 roku paleobiolog Kenneth Towe z Smithsonian Institution dokona� przegl�du dotychczasowego �wiadectwa empirycznego i doszed� do wniosku, �e „najprawdopodobniej wczesna Ziemia posiada atmosfer� zawieraj�c� wolny tlen”. [4]

Poniewa� wod�r jako najl�ejszy gaz ucieka w przestrze� kosmiczn�, metan i amoniak nie mog�y by� g��wnymi sk�adnikami wczesnej atmosfery, jak chc� za�o�enia eksperymentu Millera-Ureya. [5] Abelson za� zauwa�y�, �e amoniak wch�ania promieniowanie ultrafioletowe ze �wiat�a s�onecznego i jest szybko przeze� niszczone. Ponadto gdyby w pierwotnej atmosferze obecne by�y du�e ilo�ci metanu, to najstarsze ska�y zawiera�yby du�o cz�steczek organicznych, co nie ma miejsca. Abelson wnioskowa�, �e nie ma �wiadectwa empirycznego na rzecz metanowo-amoniakowej atmosfery Ziemi, ale wiele przeciwko niej. [6] Innymi s�owy, scenariusz Oparina-Haldane'a by� b��dny, a wczesna atmosfera nie przypomina�a mocno redukuj�cej mieszanki, jakiej u�yto w eksperymencie Millera.

Sidney Fox i Klaus Dose przyznali w 1977 roku, �e atmosfera redukuj�ca nie wydaje si� geologicznie realistyczna, poniewa� �wiadectwo empiryczne wskazuje, �e wi�kszo�� wolnego wodoru prawdopodobnie uciek�a w przestrze� kosmiczn�. Wed�ug nich eksperyment Millera-Ureya stosowa� niew�a�ciw� mieszank� gaz�w, gdy� poziom wodoru r�s� w nim a� do 76%, podczas gdy na wczesnej Ziemi ucieka� w Kosmos. Konkluzja Foxa i Dose'a by�a nast�puj�ca: „Coraz bardziej rozpowszechnia� si� wniosek, �e synteza Millera nie ma znaczenia geologicznego”. [7]

Od 1977 roku ten pogl�d zosta� niemal jednomy�lnie przyj�ty przez geochemik�w, kt�rzy uwa�aj� teraz, �e „wczesna atmosfera w og�le nie przypomina�a symulacji Millera-Ureya”. [8] Kluczowa jest obecno�� wodoru, gdy� bez niego, czyli bez metanu i amoniaku, w mieszankach dwutlenku w�gla, azotu i pary wodnej, nie powstaj� �adne aminokwasy. [9]

W 1983 roku Miller doni�s�, �e uda�o mu si� wyprodukowa� niewielk� ilo�� najprostszego aminokwasu, glicyn�, przepuszczaj�c iskry elektryczne przez atmosfer� zawieraj�c� tlenek w�gla i dwutlenek w�gla zamiast metanu, ale w obecno�ci wolnego wodoru. Przyzna� jednak, �e glicyna to by�o wszystko, co uda�o mu si� uzyska� przy nieobecno�ci metanu. [10]

Je�li eksperyment Millera-Ureya przeprowadza si� z u�yciem realistycznej symulacji pierwotnej atmosfery Ziemi, to nie daje on tego, co mia� dawa�. Dlatego badacze pochodzenia �ycia zacz�li poszukiwa� czego� innego. Modna sta�a si� idea �wiata RNA.

 

�wiat RNA?

Poniewa� eksperyment Millera-Ureya nie wyja�ni�, jak bia�ka mog�y si� uformowa� na pierwotnej Ziemi, przyj�to, �e to nie bia�ka by�y pierwotnymi cegie�kami �ycia. DNA nie by� dobrym kandydatem do tej roli, gdy� wymaga wielu z�o�onych bia�ek, by mog�y powsta� jego kopie. DNA nie m�g� powsta� przed bia�kami.

Takim kandydatem sta� si� RNA, zwi�zek podobny do DNA i u�ywany w �ywych kom�rkach w trakcie procesu tworzenia bia�ek. Oko�o 20 lat temu Thomas Cech i Sidney Altman wykazali, �e RNA zachowuje si� czasami jak enzym, czyli jak bia�ko. [11] Inny biolog molekularny, Walter Gilbert, wysun�� my�l, �e RNA mo�e sam si� syntetyzowa� przy nieobecno�ci bia�ek, a wi�c �e m�g� powsta� na pierwotnej Ziemi przed pojawieniem si� na niej bia�ek czy DNA. [12] �ywe kom�rki mog�y wy�oni� si� z tego „�wiata RNA”.

Ale biochemik, Gerald Joyce, uzna�, �e RNA nie nadaje si� do roli pierwszych sk�adnik�w �ycia, „gdy� jest nieprawdopodobne, by by� produkowany w znacznych ilo�ciach na pierwotnej Ziemi”. [13] Nawet gdyby RNA powstawa�, to d�ugo by nie przetrwa� w warunkach, jakie istnie� mia�y na pierwotnej Ziemi. Joyce wierzy, �e �wiat RNA poprzedza� �wiat DNA, ale uwa�a, �e przed RNA musia�y istnie� pewnego rodzaju �ywe kom�rki.

Znaczy to, �e idea �wiata RNA, podobnie jak idea pierwsze�stwa bia�ek, prowadzi w �lep� uliczk�. Nie wiadomo, jak pierwsze sk�adniki �ycia mog�y powsta� na pierwotnej Ziemi. Ale zdj�cia lub rysunki aparatury Millera wyst�puj� w wielu podr�cznikach szkolnych i akademickich, nawet je�li czasami (bo nie zawsze!) w tek�cie znajdujemy opini�, �e prawdopodobnie atmosfera pierwotnej Ziemi by�a odmienna od tej, jak� zak�adano w eksperymencie Millera-Ureya. W 1986 roku chemik, Robert Shapiro, opublikowa� ksi��k� odnosz�c� si� krytycznie do wielu aspekt�w bada� nad pochodzeniem �ycia. Zw�aszcza krytycznie odni�s� si� do argumentu, �e eksperymenty Millera-Ureya dowiod�y, i� pierwotna atmosfera Ziemi mia�a mocno redukuj�cy charakter. Jego zdaniem jest to raczej mitologia ni� nauka. [14]

Mieczys�aw Pajewski

[email protected]

http://www.creationism.org.pl



[1] Wykorzysta�em nast�puj�ce prace: W.R. Bird, The Origin of Species Revisited. The Theories of Evolution and of Abrupt Appearance, vol. I:  Science, Regency, Nashville, Tennessee 1991, s. 325-334; Thomas F. Heinze, How Life Began, Chick Publications 2002; Jonathan Wells, Icons of Evolution. Science or Myth? Why Much of What We Teach About Evolution Is Wrong, Regnery Publishing, Inc., Washington 2000, s. 9-27; Fazale Rana & Hugh Ross, Origins of Life. Biblical and Evolutionary Models Face Off, Navpress, Colorado Springs 2004, s. 109-121.

[2] Karol Darwin, O powstawaniu gatunk�w drog� doboru naturalnego czyli o utrzymaniu si� doskonalszych ras w walce o byt, DeAgostini, Altaya, Warszawa 2001, s. 560.

[3]  Cyt. za: Leslie E. Orgel, „Narodziny �ycia na Ziemi”, �wiat Nauki 1994, nr 12 (40), s. 51 [51-58].

[4]  Kenneth M. Towe, „Environmental Oxygen Conditions During the Origin and Early Evolution of Life”, Advances in Space Research 1996, vol. 18, s. (12)7-(12)15.

[5]  Heinrich D. Holland, „Model for the Evolution of the Earth's Atmosphere”, w: A.E.J. Engel, Harold L. James and B.F. Leonard (eds.), Petrologic Studies: A Volume in Honor of A.F. Buddington, Geological Society of America 1962, s. 448-449.

[6]  Por. Philip H. Abelson, “Chemical Events on the Primitive Earth”, Proceedings of the National Academy of Sciences USA 1966, vol. 55, s. 1365-1372.

[7]  Sidney W. Fox and Klaus Dose, Molecular Evolution and the Origin of Life, rev. ed., Marcel Dekker, New York 1977, s. 43 i 74-76.

[8]  Jon Cohen, „Novel Center Seeks to Add Spark to Origins of Life”, Science 1995, vol. 270, s. 1925-1926.

[9]  Heinrich D. Holland, The Chemical Evolution of the Atmosphere and Oceans, Princeton University Press, Princeton 1984, s. 99-100.

[10]  Gordon Schlesinger and Stanley L. Miller, „Prebiotic Synthesis in Atmospheres Containing CH4., CO, and CO2: I. Amino Acids”, Journal of Molecular Evolution 1983, vol. 19, s. 376-382.

[11] Por. Kelly Kruger, Paula J. Grabowski, Arthur J. Zaug. Julie Sands, Daniel E. Gottschling, and Thomas R. Cech, „Self-Splicing RNA: Autoexcision and Autocyclization of the Ribosomal RNA Intgervening Sequence of Tetrahymena”, Cell 1982, vol. 31, s. 147-157; Cecilia Guerrier-Takada, Katheleen Gardiner, Terry Marsh, Norman Pace, and Sidney Altman, „The RNA Moiety of Ribonuclease P is the Catalytic Subunit of the Enzyme”, Cell 1983, vol. 35, s. 849-857.

[12] Por. Walter Gilbert, „The RNA world”, Nature 1986, vol. 319, s. 618.

[13] Gerald F. Joyce, „RNA evolution and the origins of life”, Nature 1989, vol. 338, s. 217-224. Por. te� Robert Irion, „RNA Can’t Take the Heat”, Science 1998, vol. 279, s. 1303.

[14] Por. Robert Shapiro, Origins: A Skeptic’s Guide to the Creation of Life on Earth, Summit Books, New York 1986, s. 112.