Mieczys�aw Pajewski, Juliusz Kern, "Meandry spor�w o pochodzenie" (10) (2006)

Problemy Genezy wrzesie�-pa�dziernik 2006, t. 14, nr 9-10 (211-212), s. 49-54 (jest to rozszerzona wersja tekstu z Id� pod pr�d stycze� 2006, nr 12 (17), s. 8-9).

 

s. 49

Eksperyment Millera-Ureya [1]

Ostatnie zdanie g��wnego dzie�a Darwina jest cz�sto cytowane przez zwolennik�w pogl�du, �e w istocie rzeczy Darwin by� cz�owiekiem wierz�cym. Brzmi ono tak:

Wnios�y zaiste jest to pogl�d, �e Stw�rca natchn�� �yciem kilka form lub jedn� tylko i �e gdy planeta nasza podlegaj�c �cis�ym prawom ci��enia dokonywa�a swych obrot�w, z tak prostego pocz�tku zdo�a� si� rozwin�� i wci�� si� jeszcze rozwija niesko�czony szereg form najpi�kniejszych i najbardziej godnych podziwu. [2]

Darwin b�d�c ateist�, zabezpiecza� si� w ten spos�b przed nieprzychyln� reakcj� �wczesnego �rodowiska wiktoria�skiej Anglii. By�o to bardzo m�dre posuni�cie z jego strony. O tym, co naprawd� my�la� na temat, jak powsta�o �ycie na Ziemi, mo�emy przekona� si� dopiero z jego prywatnej korespondencji, kt�r� ujawniono wiele lat po jego �mierci. W li�cie prywatnym do Josepha Hookera z 1871 roku Darwin wypowiedzia� opini�, kt�ra daje podstaw� do tego, by uznawa� go za prekursora wsp��czesnego scenariusza ewolucji chemicznej. Ot�� przypuszcza� on, �e �ycie mog�o by� wynikiem przemian chemicznych „w jakim� ciep�ym bajorku zawieraj�cym wszystkie rodzaje soli amonowych i fosforanowych, zaopatrzonym w ciep�o, �wiat�o, elektryczno�� etc.”. [3]

Kilkadziesi�t lat p��niej, bo w latach 1920-tych rosyjski uczony, A.I. Oparin, oraz angielski uczony, J.B.S. Haldane, podj�li t� ide� Darwina i sugerowali, �e wy�adowania w pierwotnej atmosferze Ziemi mog�y utworzy� chemiczne

 

s. 50

sk�adniki �ycia. Przypuszczali oni, �e te zwi�zki chemiczne rozpuszcza�y si� potem w morzach, tworz�c ciep�� rozcie�czon� zup�, w kt�rej mog�y si� powsta� pierwsze �ywe kom�rki. Hipoteza Oparina-Haldane'a pozostawa�a niestestowana a� do wczesnych lat 1950-tych. W 1953 roku student Stanley Miller oraz promotor jego pracy doktorskiej, Harold Urey, w specjalnie zaprojektowanym urz�dzeniu, kt�rego schemat znajduje si� w ka�dym podr�czniku ewolucjonizmu, przepuszczali iskry elektryczne przez mieszank� gaz�w, o kt�rej s�dzili, �e stanowi dobre przybli�enie, je�li w og�le nie jest identyczna z atmosfer� pierwotnej Ziemi. Uda�o im si� w ten spos�b otrzyma� kilka chemicznych sk�adnik�w �ywej kom�rki.

Eksperyment Millera-Ureya uchodzi� przez wiele lat za eksperymentalny dow�d na to, jak �ycie mog�o powsta� bez udzia�u Istoty Nadprzyrodzonej. Uchodzi za taki nadal, ale tylko w�r�d laik�w, bo uczeni od ponad 10 lat wiedz� ju�, �e w eksperymencie tym nie odtworzono warunk�w, jakie panowa�y w atmosferze pierwotnej Ziemi. Problemem jest tlen.

Tlen jest potrzebny dzisiejszym organizmom (nie wszystkim, ale pomi�my ten szczeg��) do uzyskiwania energii z cz�steczek organicznych (podobnie jak samoch�d uzyskuje energi� z benzyny spalaj�c j� przy u�yciu tlenu). Tlen uzyskujemy z atmosfery dzi�ki oddychaniu. Dostarczany jest on do kom�rek, gdzie przebiega oddychanie kom�rkowe, czyli procesy enzymatyczne zachodz�ce w ka�dej kom�rce �ywego organizmu. W ich wyniku cz�steczki w�glowodan�w, kwas�w t�uszczowych i aminokwas�w zostaj�, przy udziale tlenu, ostatecznie roz�o�one na dwutlenek w�gla i wod�, a powstaj�ca energia zostaje zachowana i zmagazynowana w postaci u�ytecznej biologicznie. Ot�� ten sam tlen, kt�ry jest tak wa�ny w oddychaniu, jest cz�sto przeszkod� w syntezie organicznej. W atmosferze beztlenowej, z kt�r� eksperymentowali Miller i Urey, iskra elektryczna mo�e doprowadzi� do utworzenia interesuj�cych cz�steczek organicznych, ale nawet niewielka ilo�� tlenu mo�e je zniszczy�. W �ywych kom�rkach kontakt tlenu cz�steczkowego z procesami syntezy organicznej jest uniemo�liwiony. Miller i Urey odizolowali swoja mieszank� gazowa od tlenu atmosferycznego poprzez zamkni�cie jej w hermetycznej aparaturze.

Obecna atmosfera jest mocno utleniaj�ca. Oparin i Haldane, a p��niej Miller i Urey, zak�adali co� przeciwnego o pierwotnej Ziemi. Mia�a to by� atmosfera mocno redukuj�ca bogata w wod�r. Dok�adniej rzecz bior�c postulowali oni, �e by�a ona mieszank� metanu (zwi�zku wodoru i w�gla), amoniaku (zwi�zku wodoru i azotu), pary wodnej (zwi�zku wodoru i tlenu) oraz wolnego gazu wodorowego. Oparin i Haldane przewidywali, �e b�yskawice w takiej atmosferze mog� spontanicznie tworzy� cz�steczki organiczne potrzebne dla �ywych kom�rek. Millerowi uda�o si� najpierw otrzyma� glicyn� i alanin�, dwa najprostsze aminokwasy znajdowane w bia�kach, a potem on i inni uczeli otrzymali niewielkie ilo�ci wi�kszo�ci biologicznie wa�nych aminokwas�w, jak te� i dodatkowe sk�adniki organiczne znajdowane w kom�rkach. Jednak ju� w latach 1960-tych zacz��y pojawia� si�

 

s. 51

w�tpliwo�ci geochemik�w, czy warunki na wczesnej Ziemi by�y dok�adnie takie, jakie postulowali Oparin i Haldane.

 

Atmosfera pierwotnej Ziemi

W 1953 roku i w paru nast�pnych w eksperymentach, kt�re nazwano eksperymentem Millera-Ureya otrzymano wi�kszo�� aminokwas�w oraz niekt�re sk�adniki organiczne �ywych kom�rek. Eksperyment ten polega� na przepuszczaniu wy�adowa� elektrycznych o wysokim napi�ciu przez mieszank� gaz�w, kt�ra mia�a odpowiada� sk�adowi atmosfery pierwotnej Ziemi. Poniewa� Ziemia mia�a si� ukszta�towa� z chmury mi�dzygwiezdnego py�u i gazu, Harold Urey, laureat nagrody Nobla z chemii, wysun�� rok przed przeprowadzeniem eksperymentu Millera hipotez�, �e wczesna atmosfera Ziemi sk�ada�a si� g��wnie z wodoru, metanu, amoniaku i pary wodnej – zgodnie z wcze�niejsz� hipotez� Oparina i Haldane'a.

Ale ju� w tym samym roku, w kt�rym Urey postulowa� zbli�ony sk�ad pierwotnej atmosfery do sk�adu gazu mi�dzygwiezdnego, geochemik z Uniwersytetu Chicagowskiego, Harrison Brown, zwr�ci� uwag�, �e w atmosferze Ziemi znajduje si� milion razy mniej tzw. rzadkich gaz�w (neonu, argonu kryptonu i ksenonu) ni� wynosi �rednia kosmiczna, z czego wywnioskowa�, �e Ziemia utraci�a bardzo szybko swoj� pierwotn� atmosfer�. Zgodzili si� z nim geochemik Heinrich D. Holland (Princeton University, 1962) oraz Philip H. Abelson (Carnegie Institution, 1966), kt�rzy niezale�nie wnioskowali, �e pierwotna atmosfera Ziemi nie pochodzi�a z chmur gazu mi�dzygwiezdnego, ale z gaz�w uwalnianych przez ziemskie wulkany. Poniewa� nie widzieli powodu, by wierzy�, �e dawne wulkany r��ni�y si� od wsp��czesnych, uznali, �e uwalnia�y one g��wnie par� wodn�, dwutlenek w�gla, azot i �ladowe ilo�ci wodoru. Poniewa� wod�r jest najl�ejszym gazem, l�ejszym od neonu, argonu kryptonu i ksenonu, to grawitacja Ziemi tym bardziej nie by�a w stanie go utrzyma� i musia� on szybko uciec do przestrzeni kosmicznej.

Ale je�li jednym z g��wnych sk�adnik�w pierwotnej atmosfery by�a para wodna, to musia� si� w niej znajdowa� tak�e niezwi�zany tlen. Wiadomo bowiem, �e �wiat�o s�oneczne w g�rnych cz��ciach atmosfery dokonuje dysocjacji cz�steczek wody na wod�r i tlen. Wod�r ucieka nast�pnie w Kosmos, a tlen jako ci��szy pozostaje w atmosferze. Proces ten nazywa si� fotodysocjacj�.

Jak wiele tlenu mog�o powsta� wskutek fotodysocjacji? Czy niewiele, umo�liwiaj�c spontaniczne powstawanie aminokwas�w i innych zwi�zk�w organicznych wskutek wy�adowa� atmosferycznych? Bazuj�c na koncepcji tzw. efektu Ureya, zgodnie z kt�r� tlen wytworzony poprzez fotodysocjacj� w g�rnych warstwach atmosfery poch�ania� szkodliwe promieniowanie

 

s. 52

nadfioletowe, Lloyd V. Berkner i L.C. Marshall [4] przeprowadzili obliczenia i otrzymali warto�ci na poziomie jednej tysi�cznej obecnej zawarto�ci tlenu. Ale skoro tlen chroni� Ziemi� przez promieniowaniem UV, to tak�e nie zachodzi�yby �adne reakcje abiogenetyczne wywo�ywane tym promieniowaniem, a by�o to jedno z istotnych �r�de� energii do takich proces�w. Jednak�e kilka lat p��niej R.T. Brinkmann [5] powt�rzy� obliczenia i stwierdzi�, ze Berkner i Marshall pomylili si�. Okaza�o si�, �e tlenu powinno by� co najmniej 4%. I co ciekawe, w literaturze dotycz�cej tych zagadnie� artyku� Brinkmanna jest nagminnie pomijany, a Berknera i Marshalla eksponowany, pomimo empirycznych �wiadectw przecz�cym ich wnioskom. Np. zoolog Charlotte Mangum, [6] rozwa�aj�c fizjologiczne �wiadectwa uzna�a, �e znacznie lepiej pasuj� do tlenowego ni� beztlenowego sposobu �ycia pierwotnych organizm�w zwierz�cych. Sprawy tej jednak definitywnie nie rozstrzygni�to. W 1996 roku paleobiolog Kenneth Towe z Smithsonian Institution dokona� przegl�du dotychczasowego �wiadectwa empirycznego i doszed� do wniosku, �e „najprawdopodobniej wczesna Ziemia posiada atmosfer� zawieraj�c� wolny tlen”. [7] Bardzo podobn� konkluzj� wywodzi Hiroshi Ohmoto [8], kt�ry na podstawie licznych obserwacji geochemicznych postuluje powstanie w pe�ni tlenowej atmosfery ju� ok. 3,8 mld lat temu.

Poniewa� wod�r jako najl�ejszy gaz ucieka w przestrze� kosmiczn�, metan i amoniak nie mog�y by� g��wnymi sk�adnikami wczesnej atmosfery, jak chc� za�o�enia eksperymentu Millera-Ureya. [9] Abelson za� zauwa�y�, �e amoniak absorbuje s�oneczne promieniowanie ultrafioletowe i jest szybko przeze� niszczony. Ponadto gdyby w pierwotnej atmosferze obecne by�y du�e ilo�ci metanu, to najstarsze ska�y zawiera�yby du�o cz�steczek organicznych, co nie ma miejsca. Abelson wnioskowa�, �e nie ma �wiadectwa empirycznego na rzecz metanowo-amoniakowej atmosfery Ziemi, ale wiele

 

s. 53

przeciwko niej. [10] Innymi s�owy, scenariusz Oparina-Haldane'a by� b��dny, a wczesna atmosfera nie przypomina�a mocno redukuj�cej mieszanki, jakiej u�yto w eksperymencie Millera.

Sidney Fox i Klaus Dose przyznali w 1977 roku, �e atmosfera redukuj�ca nie wydaje si� geologicznie realistyczna, poniewa� �wiadectwo empiryczne wskazuje, �e wi�kszo�� wolnego wodoru prawdopodobnie uciek�a w przestrze� kosmiczn�. Wed�ug nich eksperyment Millera-Ureya stosowa� niew�a�ciw� mieszank� gaz�w, gdy� poziom wodoru r�s� w nim a� do 76%, podczas gdy na wczesnej Ziemi ucieka� w Kosmos. Konkluzja Foxa i Dose'a by�a nast�puj�ca: „Coraz bardziej rozpowszechnia� si� wniosek, �e synteza Millera nie ma znaczenia geologicznego”. [11]

Od 1977 roku ten pogl�d zosta� niemal jednomy�lnie przyj�ty przez geochemik�w, kt�rzy uwa�aj� teraz, �e „wczesna atmosfera w og�le nie przypomina�a symulacji Millera-Ureya”. [12] Kluczowa jest obecno�� wodoru, gdy� bez niego, czyli bez metanu i amoniaku, w mieszankach dwutlenku w�gla, azotu i pary wodnej, nie powstaj� �adne aminokwasy. [13]

W 1983 roku Miller doni�s�, �e uda�o mu si� wyprodukowa� niewielk� ilo�� najprostszego aminokwasu, glicyn�, przepuszczaj�c iskry elektryczne przez atmosfer� zawieraj�c� tlenek w�gla i dwutlenek w�gla zamiast metanu, ale w obecno�ci wolnego wodoru. Przyzna� jednak, �e glicyna to by�o wszystko, co uda�o mu si� uzyska� przy nieobecno�ci metanu. [14]

Je�li eksperyment Millera-Ureya przeprowadza si� z u�yciem realistycznej symulacji pierwotnej atmosfery Ziemi, to nie daje on tego, co mia� dawa�. Pomimo tego badacze pochodzenia �ycia zacz�li rozwa�a� nast�pne etapy abiogenezy. Modna sta�a si� idea �wiata RNA.

 

�wiat RNA?

Niezale�nie od faktu, �e eksperyment Millera-Ureya nie wyja�ni�, jak bia�ka mog�y si� uformowa� na pierwotnej Ziemi, przyj�to, �e to nie bia�ka by�y pierwotnymi cegie�kami �ycia, g��wnie z powodu braku mechanizmu ich samoreplikacji . DNA nie by� dobrym kandydatem do tej roli, gdy� wy-

 

s. 54

maga wielu z�o�onych bia�ek, by mog�y powsta� jego kopie. DNA nie m�g� powsta� przed bia�kami.

Takim kandydatem sta� si� RNA, zwi�zek podobny do DNA i u�ywany w �ywych kom�rkach w trakcie procesu tworzenia bia�ek. Oko�o 20 lat temu Thomas Cech i Sidney Altman wykazali, �e RNA zachowuje si� czasami jak enzym, czyli jak bia�ko. [15] Inny biolog molekularny, Walter Gilbert, wysun�� my�l, �e RNA mo�e sam si� syntetyzowa� przy nieobecno�ci bia�ek, a wi�c �e m�g� powsta� na pierwotnej Ziemi przed pojawieniem si� na niej bia�ek czy DNA. [16] �ywe kom�rki mog�y wy�oni� si� z tego „�wiata RNA”. Jednak�e, gdy zsyntetyzowano taki najmniejszy samoreplikuj�cy si� �a�cuch RNA, to okaza�o si�, �e jest on zbyt du�y, aby m�g� powsta� samorzutnie. [17] A mianowicie sk�ada� si� on ze 165 nukleotyd�w, z czego ponad sto odgrywa kluczow� rol�. „�ywe” RNA musia�o by� jeszcze wi�ksze. R�wnie� biochemik, Gerald Joyce, uzna�, �e RNA nie nadaje si� do roli pierwszych sk�adnik�w �ycia, „gdy� jest nieprawdopodobne, by by� produkowany w znacznych ilo�ciach na pierwotnej Ziemi”. [18] Nawet gdyby RNA powstawa�, to d�ugo by nie przetrwa� w warunkach, jakie istnie� mia�y na pierwotnej Ziemi. Joyce wierzy, �e �wiat RNA poprzedza� �wiat DNA, ale uwa�a, �e przed RNA musia�y istnie� pewnego rodzaju �ywe kom�rki.

Znaczy to, �e idea �wiata RNA, podobnie jak idea pierwsze�stwa bia�ek, prowadzi w �lep� uliczk�. Nie wiadomo, jak pierwsze sk�adniki �ycia mog�y powsta� na pierwotnej Ziemi. Ale zdj�cia lub rysunki aparatury Millera wyst�puj� w wielu podr�cznikach szkolnych i akademickich, nawet je�li czasami (bo nie zawsze!) w tek�cie znajdujemy opini�, �e prawdopodobnie atmosfera pierwotnej Ziemi by�a odmienna od tej, jak� zak�adano w eksperymencie Millera-Ureya. W 1986 roku chemik, Robert Shapiro, opublikowa� ksi��k� odnosz�c� si� krytycznie do wielu aspekt�w bada� nad pochodzeniem �ycia. Zw�aszcza krytycznie odni�s� si� do argumentu, �e eksperymenty Millera-Ureya dowiod�y, i� pierwotna atmosfera Ziemi mia�a mocno redukuj�cy charakter. Jego zdaniem jest to raczej mitologia ni� nauka. [19]

Mieczys�aw Pajewski, Juliusz Kern

[email protected]

http://www.creationism.org.pl



[1] Wykorzysta�em nast�puj�ce prace: W.R. Bird, The Origin of Species Revisited. The Theories of Evolution and of Abrupt Appearance, vol. I:  Science, Regency, Nashville, Tennessee 1991, s. 325-334; Thomas F. Heinze, How Life Began, Chick Publications 2002; Jonathan Wells, Icons of Evolution. Science or Myth? Why Much of What We Teach About Evolution Is Wrong, Regnery Publishing, Inc., Washington 2000, s. 9-27; Fazale Rana & Hugh Ross, Origins of Life. Biblical and Evolutionary Models Face Off, Navpress, Colorado Springs 2004, s. 109-121.

[2] Karol Darwin, O powstawaniu gatunk�w drog� doboru naturalnego czyli o utrzymaniu si� doskonalszych ras w walce o byt, DeAgostini, Altaya, Warszawa 2001, s. 560.

[3] Cyt. za: Leslie E. Orgel, „Narodziny �ycia na Ziemi”, �wiat Nauki 1994, nr 12 (40), s. 51 [51-58].

[4] Lloyd V. Berkner and L.C. Marshall, „Limitation on Oxygen Concentration in a Primitive Planetary  Atmosphere”, Journal of the Atmospheric Sciences 1966. vol. 23, s. 133-143.

[5] Robert Terry Brinkmann, „Dissociation of water vapor and evolution of oxygen in the terrestrial atmosphere”, Journal of Geophysical Research 1969, vol. 74, s. 5355-5368,

[6] Charlotte Mangum, „Precambrian oxygen levels, the sulfide biosystem, and the origin of the metazoa”, Journal of Experimental Zoology 1991, vol. 260, s. 33-42.

[7] Kenneth M. Towe, „Environmental Oxygen Conditions During the Origin and Early Evolution of Life”, Advances in Space Research 1996, vol. 18, s. (12)7-(12)15.

[8] Nicolas J. Beukes, Herman Dorland, Jens Gutzmer, Munetomo Nedachi and Hiroshi Ohmoto, „Tropical laterites, life on land, and the history of atmospheric oxygen in the Paleoproterozoic", Geology 2002, vol. 30, s. 491–494; Hiroshi Ohmoto and Yumiko Watanabe, „Geologic Evidence for the Early Developments of an Oxygenated Atmosphere , Sulphate-rich Oceans, ad Diverse Marine  Terrestrial Biospheres", Earth System Processes 2 Conference (8–11 August 2005) Calgary, Alberta.

[9]  Heinrich D. Holland, „Model for the Evolution of the Earth's Atmosphere”, w: A.E.J. Engel, Harold L. James and B.F. Leonard (eds.), Petrologic Studies: A Volume in Honor of A.F. Buddington, Geological Society of America 1962, s. 448-449.

[10]  Por. Philip H. Abelson, “Chemical Events on the Primitive Earth”, Proceedings of the National Academy of Sciences USA 1966, vol. 55, s. 1365-1372.

[11]  Sidney W. Fox and Klaus Dose, Molecular Evolution and the Origin of Life, rev. ed., Marcel Dekker, New York 1977, s. 43 i 74-76.

[12]  Jon Cohen, „Novel Center Seeks to Add Spark to Origins of Life”, Science 1995, vol. 270, s. 1925-1926.

[13] Heinrich D. Holland, The Chemical Evolution of the Atmosphere and Oceans, Princeton University Press, Princeton 1984, s. 99-100.

[14] Gordon Schlesinger and Stanley L. Miller, „Prebiotic Synthesis in Atmospheres Containing CH4., CO, and CO2: I. Amino Acids”, Journal of Molecular Evolution 1983, vol. 19, s. 376-382.

[15] Por. Kelly Kruger, Paula J. Grabowski, Arthur J. Zaug. Julie Sands, Daniel E. Gottschling, and Thomas R. Cech, „Self-Splicing RNA: Autoexcision and Autocyclization of the Ribosomal RNA Intgervening Sequence of Tetrahymena”, Cell 1982, vol. 31, s. 147-157; Cecilia Guerrier-Takada, Katheleen Gardiner, Terry Marsh, Norman Pace, and Sidney Altman, „The RNA Moiety of Ribonuclease P is the Catalytic Subunit of the Enzyme”, Cell 1983, vol. 35, s. 849-857.

[16] Por. Walter Gilbert, „The RNA world”, Nature 1986, vol. 319, s. 618.

[17] Wendy K. Johnston, Peter J. Unrau, Michael S. Lawrance, Margaret E. Glasner and David P.  Bartel, „RNA-Catalyzed RNA Polymerization: Accurate and General RNA-Templated Primer Extension", Science 2001, vol.292, s. 1319-1325.

[18] Gerald F. Joyce, „RNA evolution and the origins of life”, Nature 1989, vol. 338, s. 217-224. Por. te� Robert Irion, „RNA Can’t Take the Heat”, Science 1998, vol. 279, s. 1303.

[19] Por. Robert Shapiro, Origins: A Skeptic’s Guide to the Creation of Life on Earth, Summit Books, New York 1986, s. 112.